ABD’nin Yeni Hedefi Kazma Dağı mı? İran’ın Yer Altındaki Nükleer Tesisi İddiaları Yeniden Gündemde
ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'daki Kazma Dağı'nı hedef alabileceklerine yönelik açıklamaları, bölgedeki nükleer faaliyetlere ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. Uzmanlar ve uluslararası basında yer alan değerlendirmeler, Natanz yakınındaki dağın İran'ın kritik nükleer altyapısını korumak amacıyla uzun yıllardır geliştirilen stratejik bir merkez haline geldiği yönündeki iddiaları yeniden gündeme taşıdı.
Kazma Dağı neden dikkat çekiyor?
Kazma Dağı, İran'ın önemli nükleer tesislerinden biri olarak kabul edilen Natanz Nükleer Santrali'ne yaklaşık 1,5 kilometre mesafede bulunuyor. Bölgenin sert granit kaya yapısı, yer altındaki olası tesislerin hava saldırılarına karşı daha dayanıklı olmasını sağladığı gerekçesiyle öne çıkıyor.
Uluslararası analizlerde, İran'ın dağın altında 80 ila 100 metre derinliğe ulaşan tüneller oluşturduğu, toplam kaya kütlesinin ise yaklaşık 600 metreye kadar uzandığı belirtiliyor. Bu durumun, olası saldırılara karşı önemli bir koruma sağladığı değerlendiriliyor.
Yer altındaki tesis iddiaları güçleniyor
İddialara göre Kazma Dağı içerisindeki proje ilk kez 2007 yılında planlandı. Ancak sistematik kazı çalışmalarının 2020 yılından itibaren hız kazandığı öne sürülüyor.
2020 ve 2021 yıllarında Natanz Nükleer Santrali'nde yaşanan sabotajların ardından İran'ın gelişmiş uranyum zenginleştirme santrifüjlerini daha güvenli bir noktaya taşımaya karar verdiği iddia ediliyor. Bu kapsamda söz konusu ekipmanların Kazma Dağı içerisindeki yer altı tesislerine nakledildiği yönünde değerlendirmeler bulunuyor.
Uydu görüntülerinde yeni hareketlilik
22 Haziran 2025'te ABD'nin "Gece Yarısı Çekici Harekatı" kapsamında Fordo, Natanz ve İsfahan'daki nükleer tesislere yönelik saldırılarının ardından bölgeye ait uydu görüntülerinde yeni inşaat faaliyetleri dikkat çekti.
Uluslararası basında yayımlanan analizlerde, dağın giriş noktalarının kaya ve toprakla güçlendirildiği, bölgede ağır iş makineleriyle kazı ve tahkimat çalışmalarının sürdüğü öne sürüldü. Bu gelişmeler, İran'ın yer altındaki altyapısını daha da güçlendirdiği yönündeki iddiaları artırdı.
Eski İranlı yetkilinin açıklamaları dikkat çekmişti
İran Atom Enerjisi Kurumu'nun eski Başkanı Ali Ekber Salihi de daha önce yaptığı açıklamada, Natanz'da yaşanan saldırılar sonrasında üretim zincirinin kesintiye uğramaması için gelişmiş santrifüjlerin daha güvenli bir noktaya taşınmasının gündemde olduğunu ifade etmişti.
Salihi, tesisin tam konumunu paylaşmasa da açıklamaları sonrasında uluslararası güvenlik uzmanları, söz konusu merkezin Kazma Dağı olabileceğine yönelik değerlendirmelerde bulunmuştu.
Üçüncü tesis açıklaması iddiaları artırdı
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi de İsrail ile yaşanan çatışmalar sırasında İran'a ait üçüncü bir nükleer tesisin zarar gördüğünü, İsfahan yakınlarında bulunan bu merkezin henüz tam kapasiteyle faaliyete geçmediğini açıklamıştı.
Bu açıklamanın ardından bazı uluslararası analizlerde, sözü edilen yeni tesisin Kazma Dağı içerisindeki yer altı kompleksi olabileceği yönünde yorumlar yapıldı. Ancak İran yönetimi, Kazma Dağı'nın altında aktif bir nükleer tesis bulunduğunu resmen doğrulamış değil.
Kazma Dağı'na ilişkin iddialar doğrulandı mı?
Kazma Dağı'nın altında gelişmiş nükleer tesis bulunduğuna ilişkin çok sayıda uydu analizi, istihbarat değerlendirmesi ve uzman yorumu bulunsa da, bu iddialar bağımsız uluslararası denetim kuruluşları tarafından kesin olarak doğrulanmış değil. İran da bölgede yürütülen faaliyetlerin kapsamına ilişkin resmi ve ayrıntılı bir açıklama yapmış değil. Bu nedenle Kazma Dağı'nın İran'ın aktif nükleer faaliyetlerinin merkezi olduğu yönündeki bilgiler, şu aşamada ağırlıklı olarak iddia ve analizlere dayanıyor.
