Müzakerelerde "Geçici Rota" Masada
İran basınına değerlendirmelerde bulunan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, yaklaşık 3 haftadır süren görüşmelerin olumlu ve yapıcı bir atmosferde seyrettiğini kaydetti. Bekayi, iki ülkenin özellikle deniz trafiğini düzenleyecek haritalandırma üzerinde uzlaşmaya vardığını bildirdi.
Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi de daha önce yaptığı açıklamada, Umman ile müzakere edilen koridorun 2 ila 4 ay geçerli olması planlanan geçici bir hat olduğunu vurgulamıştı. Garibabadi, Hürmüz Boğazı’nın tam kapasiteyle trafiğe açılmasının ABD’nin tutumuna bağlı kalacağını ifade etmişti.
Krizin Geçmişi: İhlal Edilen Anlaşma ve Sahadaki Tırmanma
Tahran ile Maskat arasındaki diplomasinin arka planında, ABD ile yaşanan mutabakat ihlalleri ve askerî gerilim yer alıyor:
-
14 Haziran Mutabakatı: Pakistan’ın arabuluculuğunda varılan anlaşmaya göre, ABD’nin İran’a ait dondurulmuş finansal varlıkları serbest bırakması karşılığında İran, Hürmüz Boğazı’nı açmayı ve 60 gün boyunca geçiş ücreti almamayı kabul etmişti.
-
Alternatif Rota Hamlesi: ABD’nin fonları serbest bırakmaması ve Umman kara sularını kapsayan alternatif bir rota belirlemesi üzerine İran, hamleyi anlaşmanın ihlali sayarak Boğaz’daki denetimleri sıkılaştırdı ve izinsiz geçiş denemesinde bulunan unsurları hedef aldı.
-
Sıcak Çatışma Süreci: ABD'nin mutabakat metnine uymaması, 8 Temmuz’da Hürmüz Boğazı çevresinde yaklaşık iki hafta süren şiddetli askerî temaslara yol açtı.
İran, askerî tırmanmanın ardından boğazdaki seyrüsefer emniyetini tesis etmek amacıyla kıyıdaş ülke Umman ile doğrudan haritalandırma ve geçici rota müzakerelerine başlamıştı.
