Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı'nın (TEPAV) 1975-2020 dönemini kapsayan araştırması, Türkiye'deki kentlerin son 45 yılda yalnızca nüfus olarak değil, büyüme yönü bakımından da önemli ölçüde değiştiğini ortaya koydu. Göç hareketleri, sanayi yatırımları, ulaşım projeleri ve coğrafi koşulların etkisiyle birçok ilin kentsel ağırlık merkezi farklı yönlere kaydı.
Araştırmaya göre, 81 ilin 44'ünde kentsel büyüme ağırlıklı olarak batı yönünde gerçekleşirken, özellikle büyükşehirlerde kuzeybatı eksenli genişleme dikkat çekti.
En büyük yön değişimi bu illerde yaşandı
Verilere göre son 45 yılda en dikkat çekici yön değişimleri Muğla, Balıkesir, Konya, Isparta ve Antalya'da kaydedildi.
- Muğla, yaklaşık 7,3 kilometrelik batı yönlü kaymayla Türkiye'nin en fazla batıya büyüyen ili oldu.
- Balıkesir, 7,5 kilometre kuzeye kayarak kuzey yönlü büyümede ilk sırada yer aldı.
- Konya, yaklaşık 4 kilometre güneye yönelen kentsel genişlemeyle öne çıktı.
- Isparta ve Antalya ise genel eğilimin tersine yaklaşık 5,5 kilometre doğuya doğru büyüyerek doğu yönlü gelişimde ilk sırayı paylaştı.
- İstanbul ve Ankara kuzeybatıya büyüdü
Araştırma, Türkiye'nin en büyük iki kentindeki büyüme yönünü de ortaya koydu.
İstanbul'un kentsel ağırlık merkezi yaklaşık 5,4 kilometre batıya ve 3,3 kilometre kuzeye kayarak kuzeybatı ekseninde genişledi.
Başkent Ankara'da ise ağırlık merkezi yaklaşık 2,9 kilometre batıya ve 5,3 kilometre kuzeye yöneldi.
Kent planlaması için önemli veri
TEPAV'ın analizine göre şehirlerin yön değiştirmesinde iç göç, sanayi yatırımları, yeni ulaşım ağları ve coğrafi yapı belirleyici rol oynadı.
Uzmanlar, elde edilen verilerin kentsel dönüşüm projeleri, yeni yerleşim alanlarının planlanması, ulaşım yatırımları ve sanayi bölgelerinin konumlandırılmasında önemli bir yol haritası oluşturabileceğini belirtiyor.
Araştırma, Türkiye'deki kentleşme sürecinin yalnızca nüfus artışıyla sınırlı kalmadığını, şehirlerin fiziksel gelişim yönünün de son 45 yılda önemli ölçüde değiştiğini ortaya koyuyor.
