Orta Doğu’da artan gerilim küresel enerji piyasalarını sarsarken, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) tarihteki en büyük acil petrol rezervi salımı için düğmeye bastı. Kurum, üye 32 ülkenin ortak kararıyla 400 milyon varil stratejik petrolün piyasaya sürülmesini planladığını açıkladı.
IEA Başkanı Fatih Birol, Paris’te yaptığı açıklamada Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gelişmelerin petrol ve doğal gaz piyasalarını ciddi şekilde etkilediğini söyledi. Birol, söz konusu adımın piyasadaki ani arz şokunu hafifletmek amacıyla atıldığını belirtti.
Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının enerji ticareti açısından kritik sonuçlar doğurduğuna dikkat çeken Birol, normal şartlarda boğazdan günlük yaklaşık 15 milyon varil ham petrol ve 5 milyon varil petrol ürünü taşındığını ifade etti. Bu miktarın, deniz yoluyla yapılan küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’ine denk geldiği belirtiliyor.
Ancak İran’ın boğazı kapatma kararı sonrası petrol, gaz ve diğer enerji emtialarının geçişi neredeyse tamamen durdu. Alternatif sevkiyat güzergâhlarının yetersizliği ve depolama kapasitesinin dolması nedeniyle Orta Doğu’daki bazı üretici ülkelerin petrol üretimini kısmaya başladığı bildirildi.
IEA’ya göre mevcut gelişmeler küresel enerji tedarikinde yaklaşık yüzde 20’lik bir daralmaya yol açtı. Bu durumdan en fazla etkilenen bölgenin ise Asya piyasaları olduğu ifade ediliyor.
Enerji altyapılarında yaşanan hasarların özellikle jet yakıtı ve dizel tedarikinde ciddi aksamalara yol açtığını vurgulayan Birol, doğal gaz piyasalarında da sıkıntının arttığını belirtti. Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri kaynaklı LNG sevkiyatlarının alternatiflerinin sınırlı olması, enerji arzındaki baskıyı artıran faktörlerden biri olarak öne çıkıyor.
IEA üyesi ülkelerin koordineli şekilde petrol rezervlerini piyasaya sürme kararı, kurumun 1974’teki kuruluşundan bu yana altıncı acil müdahale olarak kayda geçti. Daha önce benzer kararlar 1991 Körfez Savaşı, 2005 Katrina Kasırgası, 2011 Libya krizi ve 2022 Rusya-Ukrayna savaşı sırasında alınmıştı.
Yetkililer, 400 milyon varillik rezervin ülkelerin ulusal koşullarına göre kademeli şekilde piyasaya verileceğini açıkladı. IEA üyelerinin hâlihazırda 1,2 milyar varili aşan acil durum petrol stoku bulunurken, hükümet yükümlülüğü altında yaklaşık 600 milyon varillik endüstri stoku da mevcut.
Uzmanlara göre alınan karar kısa vadede petrol fiyatlarındaki aşırı yükselişi frenleyebilir. Ancak enerji piyasalarının kalıcı şekilde dengelenmesi için Hürmüz Boğazı’ndan enerji sevkiyatının yeniden başlaması kritik önem taşıyor.
