İmam-ı Azam Ebu Hanife Kimdir? Kısaca Hayatı, Fikirleri ve Eserleri

İmam-ı Azam Kimdir? Kelime Anlamı ve Lakapları

Asıl İsmi Numan b. Sabit b. Zuta b. Mah olan İmam-ı Azam Ebu Hanife H.80 (M.699) yılında doğmuş, doğum yeri ihtilaflı olsada Kufe de dünyaya geldiği rivayet edilmiştir. Genellikle Imam-ı Azam ve Ebu Hanife lakapları ile meşhur olmuştur.

Büyük alimin "Hanîfe" lakabıyla anılmasına dair iki güçlü rivayet mevcuttur:

Gençlik dönemine kadar tüccarlık ile uğraşmış ve tacirlik yapmış sonrasında ilme yönelmeye başlamıştır.

İmam-ı Azam Sünni alimler tarafından kabul edilmiş dört hak mezhepten biri olan Hanefi mezhebinin kurucusudur. Emevi ve Abbasi Devletleri döneminde yaşamış H.150 yılında 70 yaşında iken vefat etmiştir.

Ebu Hanife’nin Hayat Hikayesi ve İlmi Yolculuğu

Abid, zahid, kanaatkar olarak bilinen Numan b. Sabit H.80 yılında Kufe de doğmuştur. Küçük yaşlarda Âsım b. Behdele’den kıraat ilmini öğrenmiş ve Kur’an-ı Kerimi hıfzetmiştir.

Ebû Hanîfe, tüccarlık ile hayatını geçirirken, ilim yolculuğuna başlamasında önemli bir dönüm noktası olarak Ebû Amr eş-Şa‘bî ile yaptığı görüşmeyi zikreder. Rivayete göre eş-Şa‘bî, kendisine hitaben “Seni zeki, yetenekli ve gayretli bir genç olarak görüyorum. İlim öğrenmeyi ve âlimlerin sohbet meclislerine katılmayı ihmal etme” tavsiyesinde bulunmuştur.

Bu sözlerden derinden etkilenen Ebû Hanîfe, hayatını ilim tahsiline adama kararı almış tacirliği ortaklıklar ile ilerletmeye başlamıştır.

Akaid, Cedel, Fıkıh ve Hadis gibi alanlarda uzmanlaşmıştır. Ebu Hanife'nin ilim hayatı boyunca yaklaşık yüz tâbiîn âlimiyle görüştüğü ve birçok önemli ilim ehlinin ders halkalarına katıldığı nakledilmektedir. Hadis ilmine büyük önem veren Ebu Hanife, gerçekleştirdiği ilim yolculukları sırasında bir çok âlimden hadis rivayetleri dinleyerek ilmî birikimini güçlendirmiştir.

Hocası Hammad (r.a)’ın vefatından sonra onun yerine geçip ders vermeye başlamış ve içtihad yetkisine ulaşacak talebeler yetiştirmiştir.

Tabakât ve menâkıb ilmi ile uğraşan alimlerimizin önemli bir kısmı, Ebu Hanife'yi tebeu’t-tâbiîn nesli içerisinde değerlendirmektedir.

Ancak Enes b. Mâlik ile Kûfe’de bulunduğu dönemde küçük yaşlarda karşılaşmış olabileceği de belirtildiğinden, Ebu Hanife tabiinin küçüklerinden tebeu’t-tâbiînin büyüklerinden kabul edilmiştir.

Doğru bildiğini söylemekten kaçınmayan ve cesur olan Ebu Hanife'nin Ehl-i beyt'e derin bir sevgi ve bağlılık beslediği de tarihî kaynaklarda açıkça görülmektedir. Özellikle Hz. Ali'nin soyundan gelenlere karşı saygı duyan Ebu Hanife, Emevî yönetiminin Ehl-i beyt'e yönelik sert politikalarını eleştirmekten kaçınmamıştır. Nitekim, Zeyd b. Ali'nin 739 yılında Emevî Halifesi Hişâm b. Abdülmelik'e karşı başlattığı hareketi hem maddi yardımlarıyla hem de verdiği fetvalarla desteklediği rivayet edilmektedir.

Siyasi gelişmeler karşısında bağımsız tavrını koruyan Ebu Hanife'ye, Kûfe kadılığı ve beytülmâl yöneticiliği gibi önemli görevler teklif edilmiş ancak o bu görevleri kabul etmemiştir. Devlet baskısına rağmen kararından vazgeçmeyen Ebu Hanife, bunun sonucunda hapse atılmış ve çeşitli eziyetlere maruz kalmıştır. Hicrî 130 (747-748) yılında yaşanan bu süreçte sağlık durumu ciddi şekilde kötüleşince vali tarafından serbest bırakıldığı nakledilmektedir.

Ebu Hanife, yalnızca dönemin yöneticilerini değil, aynı zamanda hukuk ve yargı alanında görev yapan âlimleri de gerektiğinde eleştirmekten çekinmemiştir. Adaletin ve doğru hükmün korunmasına büyük önem veren Ebu Hanife, hatalı bulduğu kararları ilmî ölçüler çerçevesinde eleştirmiştir.

Kaynaklarda, Kûfe Kadısı İbn Ebû Leylâ'nın verdiği bazı hükümleri öğrencileriyle birlikte ders halkalarında ve ilmî müzakerelerde ele aldığı, isabetli bulmadığı görüşleri açık bir şekilde tenkit ettiği aktarılmaktadır. Bu durumdan rahatsızlık duyan İbn Ebû Leylâ'nın şikâyeti üzerine, Ebu Hanife'nin fetva verme faaliyetlerinin halife tarafından belirli bir süre sınırlandırıldığı rivayet edilmektedir.

Daha sonra kurulan Abbasi Devletinden ümitvar olsada Irakta yaşanan kargaşayı görünce derslerinde tenkit etmeye başlamıştır. Dönemin Halifesi Mansur tarafından kendisine kadılık teklif edilmiş ancak, Ebu Hanife bunu kabul etmemiş ve hapse atılıp, işkence edilerek dövülmüştür. Bazı rivayetler hapiste zehirlendiğini de nakletmiştir.

Hapisten çıktıktan kısa bir süre sonra H. 150 yılında vefat etmiştir. Kabri bugün Bağdat/Irak ta bulunmaktadır.

İmam-ı Azam Ebu Hanife’nin Eserleri Nelerdir?

Ebu Hanife'nin ilmi görüşleri çoğunlukla öğrencileri tarafından sistemleştirilmiş olsa da, kendisine nispet edilen ve İslam inanç esaslarının temelini oluşturan çok önemli eserleri vardır:

Ebu Hanife’nin Hocaları Kimlerdir? Kimlerden Ders Aldı?

Küçük yaşlarda Âsım b. Behdele’den kıraat ilmini öğrenmiştir.

İlmi çalışmalara başlayıp fıkıh ilmine yöneldiğinde ise 18 yıl boyunca Hammâd b. Ebû Süleyman’ ın derslerine devam etmiş ve özellikle bu alanda otorite kabul edilmiştir. Bu nedenle Ebu Hanife'nin en önemli hocası Hammâd b. Ebû Süleyman kabul edilmiştir.

Bunun yanı sıra şu seçkin alimlerden hadis ve fıkıh dersleri almıştır:

• Atâ b. Ebû Rebâh
• Nâfi‘ ve İkrime
• Katâde b. Diâme
• Amr b. Dînâr

İmam Azam Ebu Hanife’nin Fıkhî Görüşleri ve Savunduğu Fikirler Nelerdir?

imam-ı Azam, yaşadığı dönemde hızla değişen sosyal ve ekonomik şartların ortaya çıkardığı meseleleri değerlendirirken İslam'ın temel prensiplerini esas almış, aynı zamanda istihsan gibi yöntemleri etkin şekilde kullanmıştır. Bu durum ile paralel olarak İmam Azam Ebu Hanife Rey ekolünü sistemli bir hale getirerek Ehl-i Rey’in en önemli temsilcilerinden ve kurucularında sayılmıştır.

Rey Ekolü'nün temel amacı, İslam hukukunun evrensel ilkelerini korurken değişen şartlara uygun çözümler üretebilmektir. Bu yaklaşım sayesinde Ebu Hanife'nin görüşleri yalnızca kendi döneminde değil, sonraki yüzyıllarda da geniş bir coğrafyada kabul görmüş ve milyonlarca Müslümanın hukuk anlayışını etkilemiştir.

İmam Azam Ebu Hanife İle İlgili Merak Edilenler

İmam Azam Ebu Hanife Nereli?

Genel kabul gören rivayetlere göre Ebu Hanife’nin kökeni Kûfe’ye dayansa da ailesinin Horasan bölgesinden geldiği ve Buhara veya çevresinden Kûfe’ye göç ettiği ifade edilmektedir.

İmam Azam Ebu Hanife’nin Mezarı Nerededir?

Ebu Hanife’nin mezarı bugün Irak sınırları içerisinde Bağdatta bulunmaktadır.

İmam Azam Ebu Hanife Ne Zaman Yaşadı ?

İmam Azam H.80 yılında doğmuş ve H.150 yılında vefat etmiştir.

Ebu Hanife Peygamberimizi Gördü Mü?

İmam Azam Ebu Hanife yaşarken peygamberimizi görmemiş, peygamberimizin vefatından sonra dünyaya gelmiştir. Ancak sahabelerden bir ya da bir kaçını gördüğü aktarılmıştır.