Halepçe Katliamı, 16 Mart 1988 tarihinde Irak’ın kuzeyindeki Halepçe kentinde gerçekleşen ve tarihin en büyük kimyasal saldırılarından biri olarak tarihe geçti. İran-Irak Savaşı sırasında Irak lideri Saddam Hüseyin tarafından gerçekleştirilen saldırı, Kürt sivilleri hedef almış ve binlerce insanın hayatını kaybetmesine neden olmuştur.
Bugün Halepçe Katliamı, insanlığa karşı işlenen en ağır suçlardan biri olarak anılmaktadır.
Halepçe Katliamı Ne Zaman ve Nerede Gerçekleşti? (16 Mart 1988)
Halepçe Katliamı, 1986-1988 yılları arasında Irak yönetimi tarafından Kürt nüfusa karşı yürütülen El Enfal Hareketi kapsamında gerçekleştirilen bir kimyasal saldırıdır.
“Kanlı Cuma” olarak da anılan bu saldırıda sivillerin yaşadığı Halepçe kenti yoğun şekilde bombalanmış ve kimyasal gazlar kullanılmıştır. Birleşmiş Milletler tarafından yapılan incelemelerde saldırıda hardal gazı ve çeşitli sinir gazlarının kullanıldığı tespit edilmiştir.
İnsanlık Dramının Bilançosu: Halepçe Katliamı'nda Kaç Kişi Öldü?
Saldırı sonucunda:
- 3.200 ila 5.000 kişi hayatını kaybetti
- 7.000 ila 10.000 sivil yaralandı
Kimyasal gazlara maruz kalan birçok kişi yıllarca süren sağlık sorunları yaşamış, bölgede doğan çocuklarda ciddi sağlık problemleri görülmüştür.
Bu saldırı, Kürt sivillere karşı gerçekleştirilen en büyük kimyasal saldırılardan biri olarak kabul edilmektedir.
Halepçe Katliamı'nı Kim Yaptı? Saddam Hüseyin ve "Kimyasal Ali"nin Rolü
1988 yılının Mart ayında İran ordusu, İran-Irak Savaşı kapsamında Zafer-7 Harekâtı adı verilen bir saldırı başlattı. Bu sırada Celal Talabani liderliğindeki Kürdistan Yurtseverler Birliği’ne bağlı peşmergeler İran ordusuyla birlikte Halepçe’ye girdi.
“Kimyasal Ali” ve Kuzey Irak’taki Operasyonlar
Irak yönetimi, İran ordusunun ilerleyişini durdurmak amacıyla Kuzey Cephesi Komutanı Ali Hasan El-Mecid kimyasal silah kullanma emri verdi. “Kimyasal Ali” lakabıyla bilinen komutanın talimatıyla Halepçe’ye kimyasal bombalar atıldı.
16 Mart 1988: Halepçe’ye Kimyasal Bombardıman
16 Mart 1988’de Irak Hava Kuvvetleri’ne ait savaş uçakları Halepçe’ye yoğun bombardıman düzenledi. Bombardıman sırasında kimyasal gaz içeren bombalar kullanıldı.
Saldırı sonucu: Halepçe’de 5.000’den fazla insan hayatını kaybetti. Binlerce kişi yaralandı. Kentin büyük kısmı yaşanmaz hale geldi. Saldırıdan sağ kurtulan birçok kişi yıllarca sağlık sorunlarıyla mücadele etmek zorunda kaldı.
Ateşkes ve Sonrası
İran ile Irak arasında savaş, 19 Ağustos 1988’de imzalanan ateşkes anlaşmasıyla sona erdi. Ateşkesten birkaç gün sonra Irak ordusu Halepçe’yi yeniden kontrol altına aldı. Bu süreçte kentte kalan sivillerden yaklaşık 200 kişinin daha katledildiği iddia edilmektedir.
Halepçe Katliamı’nın Hukuki Süreci
Halepçe Katliamı yıllar sonra uluslararası hukukta da gündeme geldi. Irak Yüksek Ceza Mahkemesi 1 Mart 2010 tarihinde Halepçe Katliamı’nı “soykırım” olarak tanıdı. Birçok ülke parlamentosu saldırıyı insanlığa karşı suç olarak nitelendirdi.
Türkiye’de de olayın tanınması için Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne kanun teklifi sunuldu.
Halepçe Katliamı’nın sorumlusu olarak görülen Saddam Hüseyin ise başka bir olay olan Duceyil Katliamı nedeniyle yargılanmış ve 5 Kasım 2006’da idama mahkûm edilmiştir.
Halepçe Katliamının Tanıkların Anlatımları
Kimyasal saldırıdan kurtulan tanıklar, Halepçe’de yaşananları insanlık tarihinin en korkunç felaketlerinden biri olarak anlatıyor.
Saldırıdan sağ kurtulan Ümit Ali Reşit, kimyasal gaz nedeniyle ağır yaralandıktan sonra İran’a götürüldüğünü ve öldü sanılarak kefene sarıldığını anlatıyor.
Reşit yaşadıklarını şöyle aktarıyor:
“İran sağlık ekipleri beni İran’a götürdü. Sağlık durumum çok kötüydü. Bir süre sonra bayılmışım ve öldüğümü sanıp kefenlemişler. Mezarlığa götürülmeden hemen önce kendime geldim.”
Başka bir tanık olan Süheyla Muhammed Sait ise saldırıda 5 çocuğunu kaybettiğini söyledi. Sait, kimyasal gaz nedeniyle gözlerini kaybettiğini ve yaralıların arasında günlerce yardım beklediğini ifade etti.
Halepçe Katliamı Unutulmuyor
Halepçe Katliamı, tarihin kara lekesi olan kimyasal saldırılarından biri olarak hafızalarda yerini korumaktadır. 16 Mart her yıl, saldırıda hayatını kaybeden binlerce sivilin anıldığı bir gün olarak hatırlanmaktadır.
Halepçe Katliamı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Halepçe Katliamı ne zaman oldu?
16 Mart 1988’de gerçekleşti.
Halepçe Katliamı’nı kim yaptı?
Irak lideri Saddam Hüseyin yönetimindeki Baas rejimi gerçekleştirdi.
Halepçe’de hangi silah kullanıldı?
Hardal gazı ve sarin gibi kimyasal silahlar kullanıldı.
Halepçe Katliamı’nda kaç kişi öldü?
Yaklaşık 5 bin sivil hayatını kaybetti.
Halepçe Katliamı hangi savaş sırasında oldu?
İran-Irak Savaşı sırasında gerçekleşti.
